2021 · Memorias NILSA

Memorias Nilsa 2021
UPNA (Tudela)

2021: DRAINATZE IRAUNKORRAREN ALDE

Euri-ura erortzen den tokian infiltratzea estolderiatik araztegietara bideratu beharrik gabe, horixe da drainatze iraunkorra. Horrela, batzuetan sareetan gertatzen diren kolapsoak saihesten dira, eta, gainera, kostuak aurrezten dira instalazioetan, ez bailukete garbitu beharko etxe- edo industria-jatorria ez duen urik. 

Praktika hori Nafarroa osora estrapola dadin, NILSAk sistema hori ezagutarazi nahi izan du, eta horregatik erabaki dugu 2021. urtea drainatze iraunkorraren urtea izatea entitatean.
 
“Drainatze iraunkorra ezartzeko zailtasun teknikoa txikia da”, dio Proiektu eta Obretako zuzendari Gregorio Berrozpek, “eta konplikazioak gobernantzari lotutako alderdietatik datoz, eraikuntza-eskakizunetatik baino gehiago, gutxi baitira eskakizun horiek. Nafarroan dagoen arazoa da berrehun toki-entitate baino gehiagok parte hartzen dutela hiri-erabilerako uraren ziklo integralaren kudeaketan, eta arau komunak ezartzea konplexua da.
 
Mota horretako eraikuntzak bereziki esanguratsuak dira klima-aldaketaren testuinguru honetan, eragina izango baitu prezipitazio-motan eta -kantitatean; izan ere, muturrekoagoak, biziagoak, aurresanezinagoak eta kudeatzen zailagoak izango dira prezipitazioak. Espainiako Meteorologia Agentziaren (AEMET) eta Herri Lanen Azterlan eta Saiakuntza Zentroaren (CEDEX) –Garraio, Mugikortasun eta Hiri Agenda Ministerioaren mendekoa da– eredu matematikoen arabera, 2040 eta 2070 bitartean, erregimen hidrikoa % 13 murriztuko da gaur egungoarekin alderatuta. Horrez gain, prezipitazioen modua aldatuko da, eta, horregatik, erronka bat dago uraren kudeaketan; drainatze iraunkorrak irtenbidea eman nahi dio horri aplika daitekeen jarduera-eremuan. 
 
Sistema hori asko erabiltzen da plubiometria handiko hirietan, hala nola Portlanden (Estatu Batuak) eta Edinburgon (Eskozia), eta esperientzia aitzindaria du Tuterako NUPen campusean, NILSAren eskutik. Proiektua unibertsitate-esparruko aparkalekuan dago, zehazki, lorategi-itxura hartuta. Hala ere, hori baino askoz gehiago da, euri-ura estolderia-sareetatik kanpo eramaten duen kanalizazio-sistema bat baitu; horren ondorioz, gainkarga hidraulikoak arintzen ditu, beste modu batean estolderiaren edukiera beteko lukeen emaria metatuta. Gainera, klima-aldaketara egokitzeko Europako LIFE NADAPTA proiektuaren barruko ekintza da. 79.104 euroko kostua izan du (BEZa kanpo); horren % 40 NILSAk kudeatzen duen eta zergadun guztiek uraren ordainagiriaren bidez ordaintzen duten saneamendu-kanonaren bidez finantzatu da, eta gainerako % 60a, Europar Batasuneko LIFE NADAPTA programaren bidez. 
 
Klima-aldaketa

Uraren arloari dagokionez klima aldaketari aurre egiteko eta hura arintzeko, Nafarroako Parlamentuak Hiri Erabilerarako Uraren Ziklo Integralaren Plana onetsi zuen, 2019ko maiatzean. Plan hori NILSAri esleitu zaio. Bi seiurtekotan egituratuta dago (2019tik 2024ra eta 2025etik 2030era), eta guztira 464 milioi euro ditu. Nafarroan uraren ziklo integralaren kudeaketa bateratua egiten den lehen aldia da: kontsumitu aurretik hartzen den unetik araztu ondoren ibaira itzultzen den arte. Halaber, gogoratu behar da planak 10 ekintza-lerro hartzen dituela, besteak beste azpiegiturak eta etorkizuneko gobernantza (tarifikazioa barne).
 
2021eko ekainean, lau lantalde sortu ziren, planaren ezarpena eta ildo nagusien exekuzioa gainbegiratzeko. Hauek dira taldeak: ekonomia eta fiskalitatea; proiektu estrategikoak; hiri-drainatzeko sistemak; eta klima-aldaketa eta sortzen ari diren kutsatzaileak dira. Guztiak Jarraipen Batzorde batek gainbegiratzen ditu. Batzorde horren eginkizunak dira informazio guztia jasotzea, plana betetzen ari den aztertzea, urteko memoria onartzea eta jatorrizko planerako aldaketa edo egokitzapen teknikoak proposatzea. Gainera, Koordinazio Batzorde bat dago, otsailean sortua, hornidura-eskumenak dituzten 10.000 biztanletik gorako tokiko entitateak biltzen dituena. Nafarroako saneamendua NILSAren esku guztiz dagoen arren, saneamenduari buruzko lehen lege nafarretik, hots 1981etik, hornidura tokiko entitateen esku dago oraindik, eta, beraz, ezinbestekoa da lankidetza iraunkorra.
 
Plana egiten ari ziren bitartean, garrantzi handia izan zuten tokiko erakundeek; izan ere, haiekin batera eta elkarlanean aritu zen lanean, berriki egin duten hedapenean gertatzen ari den bezala. Bestalde, Nafarroako Gobernuaren Tokiko Azpiegituren Planak (PIL) dira planean aurreikusitako jardueretarako finantzabideak; 2017-2021 aldian, 26,5 milioi eurotik gorakoak izan ziren.
 
Egindako jarduketei dagokienez, aipatzekoak dira altako hornidurakoak (ur-hartzetik hasi eta ura edangarri bihurtzeraino); izan ere, 2019tik, 13 milioi euro baino gehiago jo zuten, eta Bidasoa eta Irati ibaien arroan, Ultzaman, Iruñerrian eta Lizarran egin ziren. Altako saneamenduari dagokion zatiaren inbertsioek (estolderiatik araztegietaraino) 20 milioi euro jo zuten, eta Nafarroako eskualde guztietan egin ziren jarduketak. 2019 eta 2020 artean, 60,8 milioi euroko inbertsioa egin da guztira, sei jarduera-ildotan banatuta
 
Beste ildo batzuek, hala nola sentsibilizazio- eta dibulgazio-kanpainek, bi milioi euro baino gehiago jo dute; ziklo integralaren indartzeak, berriz, ia 680.000 euroko inbertsioa jo du, eta saneamenduko ekintza orokorrek, aldiz, 448.000 eurotik gora.
 
Altako saneamenduan aurreikusitako inbertsioak garatzen joan diren bitartean, litekeena da jatorrizko agirian bajako hornidura eta saneamendurako inbertsioetarako jasotako epeak luzatu egin behar izatea, atzerapenik ez izateko; izan ere, azpiegiturak hobetzeko jarduketen exekuzio-maila, bai hornidurakoena bai saneamendukoena, % 25 inguru da, 2024rako ezarritako helburuak kontuan hartuta.

Drainatze iraunkorra planaren ildo nagusietako bat da, eta urte osoan zehar nabarmendu genuen iaz, baita emaitzetan izan dezakeen balioa nabarmendu ere. Gure proiekturik ikusgarriena izan zen eraikuntzari dagokionez. Beste batzuk, adibidez, antibiotikoek uretan duten inpaktua identifikatu eta arintzeari buruzkoak, arazketaren atalean aztertuko ditugu. Gure helburua da ura modu eraginkorragoan kudeatzeko lan-ildoak paraleloan mantentzea. Lan-ildo horiek ura modu eraginkorragoan kudeatzea ekarriko dute, klima-aldaketak dakartzan eskakizunekin bat.

 DRAINATZE JASANGARRIKO HIRI SISTEMA BATEN AZTERLAN ESPERIMENTALA

2021